“โรคชิคุนกุนยา” สาเหตุ อาการ วิธีรักษา

ในปี 2562 สถิติกรมควบคุมโรคเผยว่า ไทยป่วยเป็น "โรคชิคุนกุนยา" แล้ว 3,506 ราย นับตั้งแต่ต้นปี 2562 สูงกว่าในรอบ 5 ปีที่ผ่านมาถึง 142 เท่า!! จึงเป็นเรื่องสำคัญมากที่เราต้องรู้จักระมัดระวังภัยจากโรคนี้ งั้นมาทำความรู้จักกันดีกว่า ว่าเจ้าโรคชิคุนกุนยา ชื่อเรียกยากๆแบบนี้ มีสาเหตุ อาการ และวิธีรักษาอย่างไร

โรคชิคุนกุนยา คืออะไร?

โรคชิคุนกุนยา หรือ โรคไข้ปวดข้อยุงลาย (Chikungunya) คำว่า ชิคุนกุนยา มาจากภาษาถิ่นอาฟริกา ที่หมายความถึง อาการบิดเบี้ยวของข้อ ทั้งนี้เพราะโรคนี้ มีอาการสำคัญ คือ ข้อบวม และข้ออักเสบ จนเกิดการผิดรูป

โดยโรคมีรายงานครั้งแรกในช่วง พ.ศ. 2495-2496 จากประเทศทานซาเนียเป็นโรคติดเชื้อไวรัส ชื่อชิคุนกุนยาไวรัส ที่มียุงลายสวน และยุงลายบ้าน เป็นพาหะนำโรค โดยมีระยะฟักตัว 2 – 5 วัน (ยุงลายเป็นพาหะที่นำโรคมาสู่คน 2 โรค คือโรคไข้เลือดออก และ โรคติดเชื้อชิคุนกุนยา)

ในประเทศไทย พบโรคไข้ปวดข้อยุงลายครั้งแรกในกรุงเทพฯ ในปี พ.ศ. 2501 ซึ่งปัจจุบัน พบโรคนี้ได้ในทุกภาค และมีการระบาดหลายครั้งในประเทศไทย รวมทั้งในช่วง พ.ศ. 2551-2552 ซึ่งพบมีการระบาดมากในภาคใต้ของไทย

โรคชิคุนกุนยา มีสาเหตุจากอะไร ติดต่อได้อย่างไร?

โรคชิคุนกุนยา เป็นโรคติดต่อ และระบาดได้เสมอ โดยมีแมลงอย่าง ยุงลาย 2 สายพันธุ์ คือ ยุงลายสวน (Aedes albopictus) และยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) เป็นสาเหตุของโรคนี้

การติดต่อเกิดจากการที่ยุงลายตัวเมียกัดคน และดูดเลือดของคนในขณะที่ป่วยเป็นไข้หวัด แล้วไปกัดผู้อื่นต่อ ก็จะนำเชื้อไปสู่คนนั้น ๆ แต่ในช่วงที่ยังไม่มีการระบาด คาดว่ายุงอาจได้เชื้อจากคน หรือ จากสัตว์ที่เป็นพาหะโรค ต่อจากนั้น จึงเริ่มวงจรระบาดเมื่อยุงที่มีเชื้อกัดคน จนเกิดเป็นวงจร “คน-ยุง-คน”

โรคชิคุนกุนยามักพบมากในฤดูฝน เพราะ เป็นช่วงที่จำนวนประชากรยุงเพิ่มขึ้น และมีการติดเชื้อในยุงลายมากขึ้น โรคนี้พบได้ในทุกอายุ รวมทั้งทารกในครรภ์เมื่อมารดาติดเชื้อไวรัสนี้ (พบได้น้อย) ไปจนถึงผู้สูงอายุ และโอกาสเกิดโรคใกล้เคียงกันทั้งในผู้หญิง และในผู้ชาย

โรคชิคุนกุนยา

ลักษณะของยุงลาย

ยุงลายสวน และยุงลายบ้าน มีลายขาวดำตามลำตัว และตามขา เป็นยุงหากินกลางวัน ชอบวางไข่ในน้ำสะอาด (โดยเฉพาะน้ำฝน) ที่ขังอยู่ในภาชนะต่าง ๆ เช่น กระถางต้นไม้ อ่างน้ำ โอ่งเก็บน้ำ โดยไข่จะเป็นตัวยุงภายใน 7-10 วัน ยุงพวกนี้ชอบอาศัยในบ้าน ในโรงเรียน ในสถานที่ที่มีแสงแดดน้อย หรือ มีร่มเงา และมีอากาศเย็น

อาการของโรคชิคุนกุนยา

อาการของโรคชิคุนกุนยา หรือ ไข้ปวดข้อยุงลาย เป็นอาการเฉียบพลัน เกิดภายหลังได้รับเชื้อไวรัสชิคุนกุนยา ประมาณ 1-12 วัน ระยะฟักตัวของโรคส่วนใหญ่ประมาณ 2-5 วัน โดยมีอาการหลัก คือ

  • มีไข้ ไข้สูงทันที อุณหภูมิมักสูงถึง 40 องศาเซลเซียส แต่บางคนอาจมีไข้ต่ำได้ โดยทั่วไป จะมีไข้อยู่ประมาณ 2 วัน แล้วไข้ลงทันที แต่อาการอื่น ๆ จะคงอยู่ต่ออีกประ มาณ 5-7 วัน
  • ปวดกล้ามเนื้อ และปวดข้อมาก ทยอยปวดทีละข้อ ซึ่งปวดได้หลายข้อ มักเป็นกับข้อเล็ก ๆ มักจะเป็นอยู่นาน บางรายอาจนานถึง 2 ปี
  • มีผื่นแดงคล้ายไข้เลือดออกขึ้นในบริเวณลำตัว แต่บางครั้งอาจพบที่แขน ขา ได้ด้วย
  • ปวดศีรษะ ปวดตา ตาแดง ตากลัวแสง เห็นแสงสว่างแล้วน้ำตาไหลแต่ไม่มาก และอ่อนเพลีย

จะรู้ได้อย่างไรว่าเปนโรคชิคุนกุนยา

การวินิจฉัยที่ดีที่สุด คือ การส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ ซึ่งมีหลายวิธี เช่น

1. การเพาะเชื้อไวรัสจากเลือดผู้ป่วยโดยแพทย์ แต่โอกาสเพาะเชื้อได้ค่อนข้างต่ำ จึงไม่นิยมทำ

2. การตรวจโดยใช้วิธี PCR จากเลือดผู้ป่วย โดยที่แพทย์จะเจาะเลือดผู้ป่วย ส่งให้ห้องปฏิบัติการ ใช้วิธีPCR เพื่อตรวจหาชิ้นส่วนของเชื้อไวรัสโรคชิคุนกุนยา

  • PCR (พีซีอาร์) ย่อมาจาก Polymerase Chain Reaction คือ เทคนิคหนึ่งที่มักใช้ในงานวิจัยทางด้านอณูชีววิทยา (Molecular biology) อยู่บ่อย ๆ PCR คือ กระบวนการในการสังเคราะห์ชิ้นส่วนของดีเอ็นเอในหลอดทดลอง โดยวิธีการได้เลียนแบบมาจากการสังเคราะห์ดีเอ็นเอในสิ่งมีชีวิต ผู้คิดค้นเทคนิค PCR นี้ คือ Karry Mullis

3. การตรวจซีโรโลยี่ จากเลือดผู้ป่วย โดยที่แพทย์จะเจาะเลือดผู้ป่วย ส่งให้ห้องปฏิบัติการ เพื่อ
ตรวจหาโปรตีนของร่างกายที่มีการสร้างขึ้น หลังจากร่างกายได้รับเชื้อไวรัสโรคชิคุนกุนยา และโปรตีนนั้นเป็นโปรตีนที่จำเพาะต่อเชื้อไวรัสโรคชิคุนกุนยา

โรคชิคุนกุนยา รักษาอย่างไร?

ในปัจจุบันยังไม่มียาฆ่าไวรัสชนิดนี้ และสามารถหายได้เอง ไม่อันตรายถึงชีวิต การรักษาที่ให้ผลดีที่สุดคือการรักษาตามอาการ เช่น

1. ให้ยาลดไข้ ยาแก้ปวด โดยแนะนำยาแก้ปวดพาราเซตามอล ไม่ควรใช้ยาแก้ปวด แอสไพรินหรือ ไอบูโปรเฟน เพราะเพิ่มโอกาสเลือดออกตามเนื้อเยื่อ และอวัยวะต่าง ๆ

2. ดื่มน้ำมาก ๆ และนอนหลับพักผ่อนให้มากที่สุด อย่างน้อย 8 ชั่วโมง / วัน

3. มีรายงานการใช้ยาบางชนิดที่รักษาโรคมาลาเรีย (โรคไข้จับสั่น) อาจช่วยรักษาอาการอักเสบของข้อจากโรคนี้ได้

4. ผู้ใกล้ชิดควรอยู่ให้กำลังผู้ป่วย เพราะ กำลังใจจะช่วยให้ผู้ป่วยจิตใจดีขึ้นได้ โดยเฉพาะกับเด็ก ๆ ผู้ปกครองควรดูแลใกล้ชิด

ควรพบแพทย์ เมื่อมีไข้สูง ร่วมกับมีผื่นแดงที่ผิวหนัง ควรรีบพบแพทย์ ภายใน 1-3 วัน เพื่อแยกจากโรคไข้เลือดออก

โรคชิคุนกุนยา แตกต่างกับไข้เลือดออกอย่างไร?

นายแพทย์สมเกียรติ ลลิตวงศา ผู้อำนวยการโรงพยาบาลราชวิถี กรมการแพทย์ กล่าวว่า โรคชิคุนกุนยา มีความแตกต่างจากโรคไข้เลือดออก

โดยโรคชิคุนกุนยา จะไม่มี...

  • ไม่มีเกล็ดเลือดต่ำอย่างมากจนมีเลือดออกรุนแรง
  • ไม่มีผนังเส้นเลือดฝอยผิดปกติอย่างมากจนมีสารน้ำรั่วจากเส้นเลือดอย่างรุนแรง ซึ่งทำให้ความดันโลหิตต่ำ และเกิดอาการช็อก
  • ไม่เป็นอันตรายถึงชีวิตอย่างโรคไข้เลือดออก

โรคชิคุนกุนยา

 

มาตราการ 3 เก็บ ป้องกันโรคชิคุนกุนยา

1.เก็บบ้านให้สะอาด โปร่ง โล่ง ไม่ให้มีมุมอับทึบเป็นที่เกาะพักของยุง

2.เก็บขยะ เศษภาชนะไม่ให้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง

3.เก็บน้ำ ภาชนะที่ใส่น้ำจะต้องปิดฝาให้มิดชิด หรือหมั่นทำความสะอาด เปลี่ยนถ่ายน้ำ ใส่ทราย หรือแบคทีเรียกำจัดลูกน้ำป้องกันไม่ให้ยุงลายมาวางไข่ ซึ่งจะสามารถป้องกันได้ถึง 3 โรค คือ โรคชิคุนกุนยา โรคไข้เลือดออก และโรคติดเชื้อไวรัสซิกา

สุดท้ายนี้ อย่าลืมดูแลสุขภาพ ด้วยการหมั่นออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเสริมสร้างให้ร่างกายแข็งแรง ทานอาหารให้ครบทั้ง 5 หมู่ นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำสะอาดวันละ 8 แก้ว และสำคัญสุด อย่าปล่อยให้ตัวเองโดนยุงกัดได้โดยง่าย!

อ้างอิง :
1. กรมควบคุมโรค
2. คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
3. สสส.

 

"Expert ดีดี" ไอ หวัด ปวดท้อง ภูมิแพ้ อย่าปล่อยให้เรื้อรัง ปรึกษาฟรี คลิกเลย!

ผื่นแพ้สัมผัส

ติดตามGedGoodLife ช่องทางอื่น ๆ ได้ที่...

Facebook : GEDGoodLife
Nutroplex : nutroplexclub
Twitter      : @gedgoodlife
Line          : @gedgoodlife
Youtube   : GEDGoodLife ชีวิตดีดี

ถาม-ตอบ
ปัญหาสุขภาพ