“ไรฝุ่น” ภัยเงียบ ร้ายลึก สาเหตุของโรคภูมิแพ้!

สามีคุณนอนกับใครอื่นอยู่หรือเปล่า ? ถามแบบนี้ไม่ได้จะสร้างความร้าวฉานให้บ้านใคร แต่มาเตือนกันไว้ก่อนจะสาย เพราะห้องนอน บนเตียงนอนที่คุณนอนอยู่ทุกวัน อาจจะไม่ได้มีแค่คุณกับสามีเท่านั้น อาจกำลังมีแขกไม่ได้รับเชิญตัวเล็ก ๆ น้อง “ไรฝุ่น” นอนอยู่ด้วยทุกคืน ไรฝุ่นภัยเงียบ ที่แฝงตัวอยู่ในห้องนอน จะกำจัดไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ก็ใช่ว่าจะทำไม่ได้ มารู้จักไรฝุ่น ตัวต้นเหตุอันดับหนึ่งของภูมิแพ้ และหาทางเขี่ยให้พ้นบ้านกัน

สารก่อภูมิแพ้ในบ้าน มีอะไรบ้าง?

สารก่อภูมิแพ้ ที่กระตุ้นให้เกิดภาวะภูมิแพ้ สารมารถแบ่งได้เป็น สารก่อภูมิแพ้ภายในบ้าน (Indoor allergens) และ สารก่อภูมิแพ้นอกบ้าน (Outdoor allergens)

สารก่อภูมิแพ้ภายในบ้าน (Indoor allergens)

  • ไรฝุ่น (House dust mites)
  • ซากแมลงและสิ่งขับถ่ายของแมลงต่าง ๆ เช่น แมลงสาบ มด
  • ขนสัตว์ (Animal dander) เช่น แมว สุนัข
  • สปอร์ของเชื้อรา (Mold spores)

รู้จักไรฝุ่น ภัยเงียบ ร้ายลึก

ตัวไร (mite) มีหลายชนิด ทั้งไรคน เช่น ไรขุมขน ไรสัตว์ เช่น ไรนก ไรหนู สำหรับไรที่อยู่ตามฝุ่นบ้านเรือน จึงมักเรียกว่า ไรฝุ่นบ้าน (house dust mite) มูลของไรจำพวกนี้เป็นโปรตีนที่มีคุณสมบัติเป็นสารก่อภูมิแพ้หรือเรียกว่า allergen สามารถก่อโรคภูมิแพ้แก่คนได้

ลักษณะของไรฝุ่น เป็นสัตว์ชนิดหนึ่งที่อยู่ในพวก Phylum Arthopoda เช่นเดียวกับ แมลง และแมง เพราะมีขา 4 ขาคู่ รูปร่างกลมรี แต่ขนาดเล็กกว่ามาก ประมาณ 0.1-0.3 มิลลิเมตร เรียกได้ว่าแทบมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ลำตัวมีสีขาวคล้ายฝุ่น

ไรฝุ่นชอบอยู่ที่ไหน อาศัยอยู่ในที่มีอุณหภูมิ 25-30 องศาเซลเซียส และอยู่ในที่มีความชื้นสูง ร้อยละ 60-70 ไม่ชอบแสงสว่าง เราจึงพบไรฝุ่นได้ในห้องนอน ตามที่นอน หมอน ผ้าห่ม พรม หรือข้าวของเครื่องใช้ที่เป็นเส้นใยเป็นส่วนใหญ่

ไรฝุ่น ทำให้เกิดภูมิแพ้ได้อย่างไร?

อาจจะแพ้ทั้งตัวไรฝุ่นเอง ซากไรฝุ่นที่ตายแล้ว แต่ส่วนใหญ่ คือ แพ้มูลไรฝุ่น โดยมูลไรฝุ่น เป็นสารโปรตีนที่สามารถกระตุ้นร่างกายให้หลั่งสารที่ก่อให้เกิดภาวะภูมิไวเกินได้ ทำให้เกิดอาการภูมิแพ้ เช่น ไอ จาม คันตา เมื่อสูดดมมูลไรฝุ่นในห้องนอน ในบ้านเข้าไป โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่มีแนวโน้มที่จะเป็นโรคภูมิแพ้อยู่แล้ว ก็ทำให้เกิดอาการภูมิแพ้ขึ้นได้ง่าย

ไรฝุ่นไม่ได้กัด แต่ถ้ามีอาการคันที่ผิวหนัง อาจมีสาเหตุจากการระคายเคือง ต่อสารก่อภูมิแพ้ไรฝุ่นหรือ อาจจะเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น ยุงกัด มดกัด

ไรฝุ่น สาเหตุอันดับหนึ่งของภูมิแพ้

"ไรฝุ่น" เป็นสาเหตุสำคัญอันดับหนึ่งในการก่อโรคภูมิแพ้ในคนไทย และเป็นปัญหาในแทบทุกประเทศทั่วโลก

สถิติของสาเหตุการแพ้ในผู้ป่วยโรคภูมิแพ้

  • แพ้ไรฝุ่น 60-80%
  • แพ้แมลงสาป 40+%
  • แพ้ขนสัตว์ 10%
  • แพ้เกสรดอกไม้ 10%
  • แพ้เชื้อรา 2-10%
  • แพ้อาหาร 1-5%

ไรฝุ่น วายร้ายในห้องนอน

ทุกวัน เราใช้ชีวิต 1 ใน 3 อยู่ในห้องนอน ดังนั้นห้องนอน ควรเป็นที่ที่ให้ความปลอดภัยกับเรา เป็นที่ที่เราจะพักผ่อนนอนหลับได้อย่างสบายใจ แต่ในแต่ละวันที่เราหลับไหล เราไม่รู้เลยว่ามีวายร้ายตัวเล็ก ๆ ที่แฝงตัวอยู่บนที่นอนกับเราทุกคืน

ที่นอน คือบริเวณที่ไรฝุ่น แอบซุกซ่อนอาศัยอยู่กับเราอยู่ทุกวัน โดยที่เราไม่รู้ตัว จากการศึกษา พบข้อมูลเกี่ยวกับไรฝุ่น และที่นอน ดังนี้

  • ที่นอนที่ทำจากนุ่น ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 63 ตัว
  • ที่นอนฟองน้ําใยสังเคราะห์ ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 34 ตัว
  • ที่นอนใยมะพร้าว ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 10 ตัว

อายุการใช้งานของที่นอน กับปริมาณไรฝุ่น

  • ที่นอนที่มีอายุการใช้งาน 9 ปี ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 83 ตัว
  • ที่นอนที่มีอายุการใช้งาน 7-9 ปี ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 41 ตัว
  • ที่นอนที่มีอายุการใช้งาน 4-6 ปี ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 26 ตัว
  • ที่นอนที่มีอายุการใช้งาน 0-3 ปี ในฝุ่น 1 กรัม พบไรฝุ่นเฉลี่ย 8 ตัว

ถึงแม้จะเป็นที่นอนใหม่ก็ยังมีไรฝุ่น

โดยมีงานวิจัยรายงานไว้ว่า ที่นอนใหม่ที่ใช้ไปได้นาน 4-6 เดือน ก็สามารถตรวจพบสารก่อภูมิแพ้จากไรฝุ่นได้เกินระดับมาตรฐานสากล

ไรฝุ่น ทำให้เกิดโรคภูมิแพ้อะไรได้บ้าง?

  • โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic rhinitis)
  • โรคหืด (Asthma)
  • โรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic conjunctivitis)
  • โรคผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้ (Atopic dermatitis)

อาการที่สำคัญจากภูมิแพ้

- อาการทั่วไปของภูมิแพ้ อาการทั่วไปที่พบได้ คือ อาการไอ จาม น้ำมูกไหล แน่นจมูก คัดจมูก มีผื่นคัน

- อาการผู้ป่วยโรคโพรงจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ จะมีอาการแน่นจมูก น้ำมูกไหล ซึ่งเกิดจากภาวะอักเสบในโพรงจมูกทำให้ตรวจพบโพรงจมูกบวม ซีดได้

- อาการผู้ป่วยโรคหืด แพทย์ก็จะตรวจพบเสียงปอดผิดปกติไป คือมีเสียงวี๊ด

- อาการโรคผิวหนังอักเสบจากภูมิแพ้ นอกจากอาการไอ จาม น้ำมูกไหล แล้วก็มักจะมีอาการคัน ผื่นแดง ตุ่มบริเวณผิวหนัง

เมื่อมีอาการภูมิแพ้ ทำอย่างไรดี?

เมื่อรู้ว่ามีภาวะภูมิแพ้ หรือ ว่าตัวเองแพ้อะไร เราอาจจะพยายามหลีกเลี่ยงได้ แต่ไรฝุ่น ซึ่งเป็นสารก่อภูมิแพ้ที่ค่อนข้างกำจัดยาก เลี่ยงยาก จึงอาจทำให้เกิดอาการแพ้ได้ง่าย เมื่อมีอาการภูมิแพ้ ที่ไม่รุนแรง เราอาจปรึกษาเภสัชกร ซื้อยาแก้แพ้ที่ปลอดภัย เพื่อบรรเทาอาการแพ้เบื้องต้นได้

ยาแก้แพ้ ยาที่ใช้รักษาอาการแพ้เบื้องต้น เช่น

- ยาแก้แพ้หรือแอนตี้ฮีสตามิน (Antihistamine) เป็นยาแก้แพ้โดยตรง เช่น ลอราทาดีน (Loratadine) ซึ่งเป็นยาแก้แพ้ที่ปลอดภัยสูง ราคาไม่แพง สามารถซื้อเองได้ และยังเป็นยาแก้แพ้ในกลุ่มที่ไม่ทำให้ง่วง เหมือนยาแก้แพ้ในสมัยก่อน ซึ่งสามารถใช้บรรเทาอาการแพ้ระบบทางเดินหายใจ เช่น ลดน้ำมูก แก้อาการคัดจมูก น้ำมูกไหล คัน รวมถึงกับบรรเทาอาการแพ้อื่น ๆ เช่น อาการผื่นคัน

- ยาพวกสเตอรอยด์ เช่น เพร็ดนิโซโลน เด๊กซ่าเมธาโซน ฯลฯ ยาพวกนี้เหมาะที่จะใช้เป็นยาแก้แพ้ในรูปของยาทา เพื่อรักษาบรรเทาอาการแพ้ทางผิวหนัง ไม่ควรใช้กินยา เพราะเป็นยาที่มีอันตรายสูงมาก

ปราบไรฝุ่นตัวร้ายในห้องนอน ในบ้าน ได้อย่างไร?

- ซักและตากแดดเครื่องนอน การซักผ้า จะช่วยขจัดสารก่อภูมิแพ้ได้ดี เพราะมูลไรเป็นสารละลายน้ำได้ง่าย รวมถึงการตากแดด ให้ได้รับแสงแดดจัดเป็นเวลานาน ทำให้ไข่ของไรฝุ่นฝ่อได้

- ซักและรีดด้วยความร้อน การใช้ความร้อน เช่น ซักด้วยน้ำร้อน อบผ้า หรือ รีดผ้า สามารถฆ่าตัวไรได้ ตัวไรฝุ่น ที่ถูกความร้อนโดยตรง 60 องศาเซลเซียส ทำให้ตัวไรตายใน 30 นาที และความร้อน 70 องศาเซลเซียส ตัวไรจะตายใน 3 นาที แต่อาจจะไม่สามารถทำลายสารก่อภูมิแพ้ไรฝุ่นได้

- ใช้ผ้าคลุมป้องกันไรฝุ่น การใช้ผ้าป้องกันไรฝุ่น ไม่ใช่การกำจัด หรือลดปริมาณไรฝุ่น แต่เป็นการหลีกเลี่ยงเพื่อลดการสัมผัสกับไรฝุ่นและสารก่อภูมิแพ้ โดยเมื่อใช้ผ้าคลุมป้องกันไรฝุ่นมาหุ้มที่นอน หมอน เครื่องนอน จะทำให้สามารถกั้นมูลไม่ให้ฟุ้งออกจากเครื่องนอนมาสัมผัสเรา มีผลให้ลดการสูดดมลงได้

- หลีกเลี่ยงการใช้พรมในห้องนอน พรมเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของไรฝุ่นอย่างดี เช่นเดียวกับที่นอน และพรมยังซักล้าง ทำความสะอาดยากกว่าเครื่องนอน ถ้าเป็นไปได้จึงควรเลี่ยงการใช้พรมในบ้าน หรือในห้องนอน

- ให้แสงแดดส่องทั่วห้อง จัดบ้าน หรือห้องนอนให้แสงแดดส่องทั่วห้อง เพื่อช่วยให้ความชื้นลดลง และยังเป็นการใช้แสงแดดช่วยฆ่าไรฝุ่นด้วย

- ใช้เครื่องดูดฝุ่น เลือกเครื่องดูดฝุ่นที่มีถุงเก็บกัก 2 ชั้น หรือถุงอย่างหนาเพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายของสารก่อภูมิแพ้ มี HEPA filter

รู้หรือไม่!

  • ความร้อน 120 องศาเซลเซียสขึ้นไป สามารถกำจัดสารก่อภูมิแพ้ไรฝุ่นได้
  • ผ้าหรือที่นอนที่ตากแดด 2 ชม. ทำให้ไรฝุ่นไข่ฝ่อได้ 50%
  • ผ้าหรือที่นอนที่ตากแดด 5 ชม. ทำให้ไรฝุ่นไข่ฝ่อได้ 100%

 

Expert ดีดี" ไอ หวัด ปวดท้อง อย่าปล่อยให้เรื้อรัง ปรึกษาฟรี คลิกเลย!

กดติดตาม GedGoodLife เพื่อสุขภาพดีดีทาง Facebook ได้ --> ที่นี่

ถาม-ตอบ
ปัญหาสุขภาพ